Katedra UNESCO na 20. sesji Międzyrządowego Komitetu UNESCO ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego

W dniach 7–13 grudnia 2025 r. w Nowym Delhi (Indie) odbyła się 20. sesja Międzyrządowego Komitetu UNESCO ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Zespół Katedry UNESCO na naszym Wydziale reprezentowali dr hab. Hanna Schreiber (kierowniczka Katedry) oraz Mateusz Zając (asystent Katedry i doktorant), którzy uczestniczyli w posiedzeniu kluczowego organu odpowiedzialnego za wdrażanie Konwencji z 2003 r.

Obrady Komitetu miały miejsce w Czerwonym Forcie (Lal Qila), XVII-wiecznym kompleksie z czerwonego piaskowca, wzniesionym przez cesarza Mogołów Szahdżahana (1592–1666). Wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2007 r. Czerwony Fort przez blisko 200 lat pełnił funkcję głównej rezydencji władców Imperium Mogołów, a w ubiegłym tygodniu stał się scenerią debat kształtujących przyszłość niematerialnego dziedzictwa kulturowego na całym świecie.

Podczas sesji Komitet zatwierdził 54 nowe wpisy na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości. Wśród nowo wpisanych elementów znalazły się polskie tradycje plecionkarskie. Cieszymy się ogromnie, że mogliśmy być świadkami tego wpisu i wspólnie dzielić radość z przedstawicielami tradycji plecionkarskich z Nowego Tomyśla i Rudnika nad Sanem! Sesja przyniosła również wpis święta Diwali na Reprezentatywną Listę – z tej okazji przekazujemy serdeczne gratulacje indyjskim gospodarzom.

Ponadto 11 elementów zostało wpisanych na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Wymagającego Pilnej Ochrony. Sesja przyniosła także dobre wiadomości: dwa elementy zostały przeniesione z Listy Wymagającej Pilnej Ochrony na Reprezentatywną Listę (Al Sadu, tradycyjne umiejętności tkackie w Zjednoczonych Emiratach Arabskich oraz storytelling Hezhen Yimakan w Chinach), a jeden element został wpisany do Rejestru Dobrych Praktyk Ochronnych (wspólnotowa ochrona i dokumentowanie zwyczaju karnawałowego „Lastovo Poklad” w Chorwacji). Wpisy te podkreślają wymierne efekty długofalowych działań ochronnych ukierunkowanych na żywe dziedzictwo.

Programowi obrad Komitetu towarzyszyły liczne wydarzenia kulturalne oraz spotkania eksperckie. W poniedziałek 8 grudnia prof. Hanna Schreiber wzięła udział w panelu organizowanym przez Sekretariat UNESCO, Hiszpanię i Zarząd Forum Organizacji Pozarządowych akredytowanych przy UNESCO pt. „Living Heritage and Sustainability: The Role of Accredited NGOs in Advancing the UN Development Agenda after MONDIACULT 2025”, który stanowił refleksję nad rezultatami październikowej konferencji MONDIACULT 2025 (Barcelona, Hiszpania). W swoim wystąpieniu zwróciła uwagę na potencjał wyłaniającej się agendy zarządzania sztuczną inteligencją w sektorze kultury, potwierdzony w Dokumencie Końcowym MONDIACULT 2025. Równocześnie zwracała uwagę na luki dokumentu końcowego w kontekście systemu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego i wskazywała na rolę NGOsow w tym zakresie.

We wtorek 9 grudnia prof. Schreiber przedstawiła działania Katedry UNESCO na naszym Wydziale oraz wygłosiła wykład wprowadzający do dyskusji podczas Pierwszego Dorocznego Forum Katedr UNESCO ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, zorganizowanego z inicjatywy prof. Pier Luigi Petrillo z Uniwersytetu La Sapienza w Rzymie, odbywającego się pod hasłem „Demokratyzacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego”. W swoim wystąpieniu zaprezentowała wyniki wspólnych badań przeprowadzonych z dr Julią Krzesicką-Haberko, asystentką Katedry UNESCO. Studium pt. “Where is ‘democracy’ in the ‘most democratic heritage treaty’? An Investigation of the 2003 UNESCO Intangible Cultural Heritage Convention”, zostało właśnie opublikowane w “International Journal of Heritage Studies”. Opiera się na analizie oficjalnych dokumentów i danych ONZ i UNESCO, wywiadach z reprezentantami państw i ekspertami, oraz wykorzystuje ramę analityczną Elinor Ostrom do zbadania tego, w jaki sposób aktorzy Konwencji rozumieją i używają pojęcia “demokracji” w kontekście ochrony dziedzictwa niematerialnego.

Dalszym wzmocnieniem naszego wydziałowego zaangażowania był udział prof. Schreiber w piątek 12 grudnia w posiedzeniu Grupy Roboczej ds. Prawnych i Rozwoju Polityk Forum Organizacji Pozarządowych akredytowanych przy UNESCO, którą założyła wraz z prof. Janet Blake w 2024 roku. Podczas spotkania dokonano przeglądu działań Grupy w minionym roku oraz wyznaczono priorytety na kolejny rok.

Sesja Komitetu miała również ważne znaczenie dla mgra Mateusza Zająca, doktoranta w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych, który miał okazję zdobyć cenne doświadczenie bezpośredniego obserwowania procesów decyzyjnych UNESCO oraz przeprowadzić wywiady z ekspertami z Globalnej Sieci Facylitatorów UNESCO, stanowiące istotny wkład w jego badania doktorskie.

Kolejne spotkanie Międzyrządowego Komitetu zaplanowane zostało na przełom listopada i grudnia 2026, w Xiamen w Chinach. Wcześniej, w czerwcu 2026 roku, w Paryżu odbędzie się posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego Państw-Stron Konwencji UNESCO z 2003 roku. Po więcej informacji zapraszamy do odwiedzenia strony UNESCO: ich.unesco.org oraz strony Katedry UNESCO: ichgovernance.com.

Our UNESCO Chair at the 20th Session of the UNESCO Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, New Delhi, India – ichgovernance