Badania

  • Grant NCN: Korespondencja i publicystyka Dawida Lazera z Palestyny/Izraela (1941-1974)

    Kim był Dawid Lazer, o którego publicystyce z uznaniem wyrażała się wybitna poetka hebrajska Lea Goldberg? Był synem Szymona Menachema Lazera, redaktora „Ha-Micpe”, promotora języka hebrajskiego na ziemiach polskich. Studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, zakończone doktoratem z literatury polskiej, Dawid Lazer podjął z nadzieją na pracę w zawodzie nauczyciela i w tym kierunku zdawał też egzaminy z przedmiotów kursowych. Przypadek i chęć poprawy sytuacji materialnej sprawiły, że jeszcze na studiach podjął współpracę z „Nowym Dziennikiem” w charakterze tłumacza tekstów z języka jidysz na polski. Z biegiem lat jego tymczasowa praca przybierała coraz bardziej trwały charakter, najpierw uzyskał stanowisko redaktora nocnego, następnie redaktora działu literackiego, a po śmierci Wilhelma Berkelhammera objął obowiązki redaktora naczelnego i pełnił je do wybuchu II wojny światowej. We wrześniu 1939 r. opuścił Polskę z zamiarem osiedlenia się w Palestynie, gdzie dotarł dwa lata później i zamieszał w Tel Awiwie. Po przybyciu do Erec Israel w 1941 r. związał się z prasą i instytucjami środowiska polskich uchodźców na Bliskim Wschodzie, ale przede wszystkim z opiniotwórczymi dziennikami w języku hebrajskim, najczęściej publikował w „Ha-Arec” i „Jediot Achronot”. Po krótkim czasie z tego ostatniego tytułu odszedł i z grupą innych dziennikarzy założył gazetę o profilu narodowo-konserwatywnym – „Maariw” – niebawem jeden z wiodących tytułów prasy izraelskiej.

    W „Maariw” objął stanowiska redaktora działu literackiego, współpracował, korespondował i spotykał się z wybitnymi przedstawicielami światowej literatury i sztuki: Markiem Chagallem, Maksem Brodem (przyjacielem Franza Kafki), Tomaszem i Katią Mannami, noblistą Szmuelem Josefem Agnonem, Uri Cwi Grinbergem, Abrahamem Suckewerem, Mendlem Mannem (redaktorem „Unzer Wort”), Friedrichem Dürrenmattem, Rolfem Hochhuthem i wielu innymi wybitnymi twórcami.

    Celem projektu było zebranie i opracowanie korespondencji Dawida Lazera. Analizowane materiały pochodzą z archiwów polskich, francuskich, angielskich i izraelskich. Cenny i unikatowy materiał udało się pozyskać z archiwów prywatnych. Korespondencja Lazera ukazuje rozważania i opinie znanych i cenionych pisarzy na temat wydarzeń, które wstrząsnęły pokoleniami wojny i totalitaryzmów, a także wyzwań politycznych i kulturowych związanych z powstaniem żydowskiego państwa. Uwagę Dawida Lazera przyciągały zagadnienia uniwersalne, skupiające się wokół problematyki żydowskiej z szerokim otwarciem na dziedzictwo galutu, orientując się w kierunku uniwersalizmu jako metody głębokiego doświadczenia humanizmu. Sprzyjało temu doświadczenie wielokulturowej Galicji, zainteresowanie międzynarodową literaturą, która otwierała go na różne kręgi kulturowe.

    Listy mają tę niepowtarzalną wartość i równocześnie walor, że odsłaniają często prywatne życie ich autorów, rzucając światło na ich twórczość, wprowadzając czytelnika w bardzo osobisty, najbliższy twórcy świat literackiego życia i kulturowego doświadczenia.

    Dotychczasowym rezultatem moich badań jest książka poświęcona korespondencji Marka Chagalla z Dawidem Lazerem (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, publikacja przyjęta do druku, książka ukaże się w 2017 r., planuję jej przekład na język angielski). Artykuł Hebrajski przekład „Mitologii”. Listy Jana Parandowskiego, Dawida Lazera i Dawida Ben Guriona ukaże się w „Pamiętniku Literackim” (artykuł przyjęty do druku). Na rok 2018 zaplanowana jest publikacja pozostałej korespondencji Dawida Lazera, prowadzonej z wybitnymi postaciami literatury polskiej i światowej, poprzedzona wstępem i opatrzona aparatem naukowym. Książka ukaże się również w wersji angielskiej.

  • Grant NCN: Wychodźstwo polskie w Palestynie (1939-1948)

    Celem projektu jest opisanie losów wychodźstwa polskiego w Palestynie w latach 1939-1948 na tle lokalnych i światowych wydarzeń politycznych oraz globalnych ruchów migracyjnych w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu. Podczas II wojny światowej Palestyna była jednym z największych i ważniejszych centrów życia cywilnego i wojskowego polskiego wychodźstwa na Bliskim Wschodzie. Polscy uchodźcy razem z Żydami, którzy wyemigrowali z Polski przed wojną i w czasie jej trwania, stworzyli wyjątkową społeczność. Światy zasiedziałych mieszkańców Palestyny, zwłaszcza tych pochodzących z Polski i polsko-żydowskich uchodźców wzajemnie się przenikały w przestrzeni politycznej, kulturalnej i społecznej, tworząc wspólną historię.
    W związku z silnym zróżnicowaniem politycznym jiszuwu oraz przedstawicieli środowisk uchodźczych zostanie zaprezentowany szczegółowy opis kwestii politycznych wrozbiciu na partie, organizacje, formacje polityczne, dając tym samym przegląd różnych poglądów i kierunków myśli. Niezależnie od rezultatów współpracy polsko-żydowskiej, opisanie dyskursu między tymi grupami, ilustruje stan ówczesnych interesów, potrzeb, oczekiwań, rozumienia państwowości, a przede wszystkim obustronnych relacji i nastrojów politycznych w Palestynie. W pracy zwrócę również uwagę na aktywność związków militarnych i organizacji wojskowych, armii i wojska w Palestynie. Jej celem jest także opisanie infrastruktury społeczno-kulturalnej życia wychodźstwa polskiego, pokazania jego centrów i peryferii. Zostanie scharakteryzowane życie organizacyjne, naukowe, zawodowe, towarzyskie oraz kulturalne polskiego wychodźstwa. Polityka wielkich mocarstw narzuciła uchodźcom polsko-żydowskim silny kontekst spraw międzynarodowych, wciągając ich codzienne życie na scenę wielkiej polityki i historii. Stąd losy polskiego wychodźstwa ostaną pokazane na tle wydarzeń historii powszechnej.

    W pracy zamierzam zbadać ważną, nieznaną część historii wychodźstwa polskiego w Palestynie. Podejmując kwestie uchodźstwa, asymilacji, akulturacji, czy adaptacji, poruszam również współczesne problemy społeczne.

Publikacje

  • Listy Marca Chagalla do Dawida Lazera

     

    Elżbieta Kossewska, Listy  Marca Chagalla do Dawida Lazera, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN

     David Lazer was one of Israel’s leading journalists (born 1902 in Kraków, died., 1974 in Tel Aviv)). In 1960 he was awarded the highest honour in Israel – the Sokolow Prize. What is more, his correspondence included some of the greatest  figures of Polish and world’s  literature (Alexander Wat, Stanislaw Vincenz and his wife Irene, Wladyslaw Broniewski, Shmuel Agnon). David Lazer is widely known figure in Israel. In contrast, not much attention has been paid to him in Polish literature, although he was very well recognised in the circles connected with “Kultura” and London’s “Wiadomosci” which awarded him for his prose in 1973.

    “Correspondence and Journalism of David Lazer of Palestine / Israel, (1941-1974) consists of two parts. The first, preceding the publication of his documents, is indeed going to be a biography of David Lazer, in which I am going to present his roots, family home, his work in Poland, political activities, his academic and journalistic career, his journey to Palestine through Soviet Union and his life and work in Palestine and Israel. The next part of the project is going to be a published correspondence of David Lazer with various cultural circles around the world, including prominent Polish emigrants in Paris and London, as well as leaders of the Jewish community. In parallel to this research, I am going to carry an analysis of articles published by David Lazer in the Polish-language press in Palestine during World War II, and in the Hebrew and Polish-language press in Israel.This analysis will provide a parallel narrative to the letters written by Lazer. Given a very limited knowledge of his life and work, the work plan presented above seems to be justified. Thus, the final work will present both intellectual and journalistic activities of Lazer and his friends, but also, and above all, the course of debates conducted by the intellectuals of the twentieth century. Lazer’s correspondence and his journalistic pieces show the thoughts of known and respected writers on the events that affected all generations who personally experienced the Second World War. His correspondence introduces a discourse on ideology that seduced the great minds of the twentieth century (including communism). What makes the letters even more valuable is the fact that they shed light on a private and public lives of the authors, introducing the reader to their very personal literary lives. The time range the project is focused on covers the years 1941-1974, the first turning point marking Lazer’s arrival to Palestine and the latter – his death.

  • Hebrajski przekład Mitologii. Listy Jana Parandowskiego, Dawida Lazera i Dawida Ben Guriona

    Elżbieta Kossewska, Hebrajski przekład Mitologii. Listy Jana Parandowskiego, Dawida Lazera i Dawida Ben Guriona, „Pamiętnik Literacki”

  • Marc Chagall – Dawid Lazer. Listy

    E. Kossewska „Marc Chagall – Dawid Lazer. Listy“, Warszawa 2018, ( ss. 138)

    W pracy zaprezentowano listy Dawida Lazera i Marka Chagalla. Dawid Lazer pochodził z Krakowa.  Był synem Szymona Menachema Lazera, hebraisty i redaktora „Ha-Micpe”, absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego, redaktorem „Nowego Dziennika” (syjonistycznej gazety w języku polskim). W 1941 r. przez ZSRR dotarł do Palestyny i osiadł w Tel Awiwie. Należał do grona założycieli izraelskiej gazety „Maariw”. Wchodził w skład zarządu Związku Pisarzy Hebrajskich, był sekretarzem i skarbnikiem hebrajskiego PEN Clubu. Podróże literackie były pasją Lazera i tematem wielu jego prac publicystycznych, część z nich poświęcona została spotkaniom z Markiem Chagallem, który obok Picassa był najwybitniejszym malarzem w swoim pokoleniu, przy czym, jak mawiał Lionello Venturi: „Picasso prezentuje tryumf inteligencji, Chagall chwałę serca”.  Książka obejmuje problemy polskiej literatury w Izraelu, dużo miejsca poświęcono utworowi Jerzego Ficowskiego „List do Marc Chagalla”, a także relacjom Chagalla z Izraelem i kulturą żydowską.


    The book presents the correspondence between David Lazer and Mark Chagall. David Lazer was from Krakow. He was the son of Simon Menachem Lazer, a Hebraist and an editor of Ha-Micpe. He was a graduate of the Jagiellonian University and an editor of Nowy Dziennik (a Polish-language Zionist newspaper). In 1941, he reached Palestine through the USSR and settled in Tel Aviv. He was one of the founders of the Israeli newspaper Maariw. He was a member of the board of the Union of Hebrew Writers, and the secretary and treasurer of the Hebrew PEN Club. Literary journeys were Lazer’s passion and the subject of many of his journalistic writings, some of which were devoted to meetings with Marc Chagall who, besides Picasso, was the most outstanding painter of his generation. As Lionello Venturi said, “Picasso presents the triumph of the intellect, Chagall the glory of the heart.” The book explores problems connected to Polish literature in Israel, with a large amount of attention devoted to Jerzy Ficowski’s poem titled “A Letter to Marc Chagall” as well as Chagall’s relations with Israel and Jewish culture.

     

X