Badania

  • Grant NCN: Korespondencja i publicystyka Dawida Lazera z Palestyny/Izraela (1941-1974)

    Kierownik projektu: Elżbieta Kossewska
    2013/11/B/HS2/02755

    Kim był Dawid Lazer, o którego publicystyce z uznaniem wyrażała się wybitna poetka hebrajska Lea Goldberg? Był synem Szymona Menachema Lazera, redaktora „Ha-Micpe”, promotora języka hebrajskiego na ziemiach polskich. Studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, zakończone doktoratem z literatury polskiej, Dawid Lazer podjął z nadzieją na pracę w zawodzie nauczyciela i w tym kierunku zdawał też egzaminy z przedmiotów kursowych. Przypadek i chęć poprawy sytuacji materialnej sprawiły, że jeszcze na studiach podjął współpracę z „Nowym Dziennikiem” w charakterze tłumacza tekstów z języka jidysz na polski. Z biegiem lat jego tymczasowa praca przybierała coraz bardziej trwały charakter, najpierw uzyskał stanowisko redaktora nocnego, następnie redaktora działu literackiego, a po śmierci Wilhelma Berkelhammera objął obowiązki redaktora naczelnego i pełnił je do wybuchu II wojny światowej. We wrześniu 1939 r. opuścił Polskę z zamiarem osiedlenia się w Palestynie, gdzie dotarł dwa lata później i zamieszał w Tel Awiwie. Po przybyciu do Erec Israel w 1941 r. związał się z prasą i instytucjami środowiska polskich uchodźców na Bliskim Wschodzie, ale przede wszystkim z opiniotwórczymi dziennikami w języku hebrajskim, najczęściej publikował w „Ha-Arec” i „Jediot Achronot”. Po krótkim czasie z tego ostatniego tytułu odszedł i z grupą innych dziennikarzy założył gazetę o profilu narodowo-konserwatywnym – „Maariw” – niebawem jeden z wiodących tytułów prasy izraelskiej.

    W „Maariw” objął stanowiska redaktora działu literackiego, współpracował, korespondował i spotykał się z wybitnymi przedstawicielami światowej literatury i sztuki: Markiem Chagallem, Maksem Brodem (przyjacielem Franza Kafki), Tomaszem i Katią Mannami, noblistą Szmuelem Josefem Agnonem, Uri Cwi Grinbergem, Abrahamem Suckewerem, Mendlem Mannem (redaktorem „Unzer Wort”), Friedrichem Dürrenmattem, Rolfem Hochhuthem i wielu innymi wybitnymi twórcami.

    Celem projektu było zebranie i opracowanie korespondencji Dawida Lazera. Analizowane materiały pochodzą z archiwów polskich, francuskich, angielskich i izraelskich. Cenny i unikatowy materiał udało się pozyskać z archiwów prywatnych. Korespondencja Lazera ukazuje rozważania i opinie znanych i cenionych pisarzy na temat wydarzeń, które wstrząsnęły pokoleniami wojny i totalitaryzmów, a także wyzwań politycznych i kulturowych związanych z powstaniem żydowskiego państwa. Uwagę Dawida Lazera przyciągały zagadnienia uniwersalne, skupiające się wokół problematyki żydowskiej z szerokim otwarciem na dziedzictwo galutu, orientując się w kierunku uniwersalizmu jako metody głębokiego doświadczenia humanizmu. Sprzyjało temu doświadczenie wielokulturowej Galicji, zainteresowanie międzynarodową literaturą, która otwierała go na różne kręgi kulturowe.

    Listy mają tę niepowtarzalną wartość i równocześnie walor, że odsłaniają często prywatne życie ich autorów, rzucając światło na ich twórczość, wprowadzając czytelnika w bardzo osobisty, najbliższy twórcy świat literackiego życia i kulturowego doświadczenia.

    Dotychczasowym rezultatem realizacji projektu są publikacje:
    1) E. Kossewska, Djuknai – Dawid Lazer. Korespondencja i publicystyka, 420
    stron.
    2) E. Kossewska, „I work for people who love…” David Lazar, Marc Chagall and the Jewish State, „The Jewish Quarterly Review” [University of Pennsylvania Press] – pozytywnie zrecenzowany i zaakceptowany do publikacji.
    3) E. Kossewska, The Hebrew Translation of Mitologia [Mythology]: The Correspondence of Jan Parandowski, David Lazer and David Ben Gurion, „Gal-ED” [Tel Awiw University] 2018, No. 28 – pozytywnie zrecenzowany i przyjęty do publikacji w 2019 r.
    4) E. Kossewska, Literature and Memory: The Correspondence between Marc Chagall and David Lazer, „The Polish Review” [University of Wisconsin-Milwaukee] – pozytywnie zrecenzowany i przyjęty do publikacji.
    5) E. Kossewska, Hebrajski przekład Mitologii. Listy Jana Parandowskiego, Dawida Lazera i Dawida Ben Guriona, „Pamiętnik Literacki” 2018, z. 2, s. 183–207
    6) E. Kossewska, Marc Chagall–Dawid Lazer. Listy, Warszawa 2018 (ss. 138).

    Rezultatem końcowym projektu, zgodnie z opisem skróconym i rozszerzonym wniosku, jest monografia: Djuknai – Dawid Lazer. Korespondencja i publicystyka.
    W pierwszej części książki została zaprezentowana biografia Lazera, w drugiej wybór korespondencji, dokumenty osobiste, zdjęcia rodzinne. Praca liczy 420 stron.

  • Grant NCN: Wychodźstwo polskie w Palestynie (1939-1948)

    Wychodźstwo polskie w Palestynie (1939-1948)
    2016/23/B/HS3/03015
    kierownik projektu: Elżbieta Kossewska

    Celem projektu jest opisanie losów wychodźstwa polskiego w Palestynie w latach 1939-1948 na tle lokalnych i światowych wydarzeń politycznych oraz globalnych ruchów migracyjnych w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu. Podczas II wojny światowej Palestyna była jednym z największych i ważniejszych centrów życia cywilnego i wojskowego polskiego wychodźstwa na Bliskim Wschodzie. Polscy uchodźcy razem z Żydami, którzy wyemigrowali z Polski przed wojną i w czasie jej trwania, stworzyli wyjątkową społeczność. Światy zasiedziałych mieszkańców Palestyny, zwłaszcza tych pochodzących z Polski i polsko-żydowskich uchodźców wzajemnie się przenikały w przestrzeni politycznej, kulturalnej i społecznej, tworząc wspólną historię.
    W związku z silnym zróżnicowaniem politycznym jiszuwu oraz przedstawicieli środowisk uchodźczych zostanie zaprezentowany szczegółowy opis kwestii politycznych wrozbiciu na partie, organizacje, formacje polityczne, dając tym samym przegląd różnych poglądów i kierunków myśli. Niezależnie od rezultatów współpracy polsko-żydowskiej, opisanie dyskursu między tymi grupami, ilustruje stan ówczesnych interesów, potrzeb, oczekiwań, rozumienia państwowości, a przede wszystkim obustronnych relacji i nastrojów politycznych w Palestynie. W pracy zwrócę również uwagę na aktywność związków militarnych i organizacji wojskowych, armii i wojska w Palestynie. Jej celem jest także opisanie infrastruktury społeczno-kulturalnej życia wychodźstwa polskiego, pokazania jego centrów i peryferii. Zostanie scharakteryzowane życie organizacyjne, naukowe, zawodowe, towarzyskie oraz kulturalne polskiego wychodźstwa. Polityka wielkich mocarstw narzuciła uchodźcom polsko-żydowskim silny kontekst spraw międzynarodowych, wciągając ich codzienne życie na scenę wielkiej polityki i historii. Stąd losy polskiego wychodźstwa ostaną pokazane na tle wydarzeń historii powszechnej.

    W pracy zamierzam zbadać ważną, nieznaną część historii wychodźstwa polskiego w Palestynie. Podejmując kwestie uchodźstwa, asymilacji, akulturacji, czy adaptacji, poruszam również współczesne problemy społeczne.

  • Grant MNiSW: Uniwersalia 2.1, (21H 17 0276 85)

    Elżbieta Kossewska
    „Ona jeszcze mówi po polsku, ale śmieje się po hebrajsku. Prasa polskojęzyczna i integracja kulturowa polskich Żydów w Izraelu“
    Celem projektu ( nr. 21H 17 0276 85) finansowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest przekład z języka polskiego na język angielski książki Elżbiety Kossewskiej wydanej w wydawnictwie Uniwersytetu Warszawskiego: Ona jeszcze mówi po polsku, ale śmieje się po hebrajsku. Prasa polskojęzyczna i integracja kulturowa polskich Żydów w Izraelu, Warszawa 2015. W wersji angielskiej tytuł książki będzie brzmieć: Polish Jews in Israel: Polish-Language Press, Culture and Politics.
    W pracy przedstawiono charakterystykę dziennikarskich i czytelniczych środowisk polskich Żydów zorganizowanych wokół partyjnej prasy polskojęzycznej w Izraelu. Badano znaczenie i rolę tej prasy w procesie adaptacji Żydów przybyłych z Polski do Izraela w latach 1948–1970. W tym czasie na łamach prasy zapisano przebieg procesu adaptacji, różne stany tożsamości i napięć międzykulturowych, zwłaszcza gdy nowi olim [Żydzi przybywający do Erec Israel/ Izraela] wciąż byli zawieszeni między
    dziedzictwem kraju pochodzenia a wartościami żydowskiego państwa i dopiero przystąpienie do hebrajskojęzycznej większości kończyło ich „kulturową podróż”.
    Przyjęty w pracy kierunek badań pozwolił na opisanie również historii polskich Żydów w Izraelu, poszerzając perspektywę o nieznane dotąd fragmenty ich aktywności, w szczególności kierując uwagę czytelnika na ich działalność polityczną i wydawniczą. Praca składa się z siedmiu rozdziałów i każdy z nich, poza rozdziałem wprowadzającym, został poświęcony sześciu polskojęzycznym wydawnictwom partii izraelskich. W pierwszym rozdziale opisano zagadnienia polityczne i ideologiczne związane z szerzeniem etosu języka hebrajskiego i wzrostem ilościowym tytułów w sektorze prasy obcojęzycznej. Kolejne rozdziały, w porządku chronologicznym, dotyczą Partii Postępowej i Ogólnych Syjonistów, Mapaj, Mapam, Maki i Bundu.
    Praca ma charakter interdyscyplinarny, obejmuje problemy z zakresu historii,
    politologii, kulturoznawstwa i socjologii. W pracy zaprezentowano metodologię, która może być wykorzystana do badań grup etnicznych, uchodźców, społeczeństw wielokulturowych.

Ostatnie Publikacje

  • Szewach Weiss, Pamiętam... rozmawia Kamila Drecka, Kraków 2017

  • Marc Chagall – Dawid Lazer. Listy, Warszawa 2018

    E. Kossewska „Marc Chagall – Dawid Lazer. Listy“, Warszawa 2018, ( ss. 138)

    W pracy zaprezentowano listy Dawida Lazera i Marka Chagalla. Dawid Lazer pochodził z Krakowa.  Był synem Szymona Menachema Lazera, hebraisty i redaktora „Ha-Micpe”, absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego, redaktorem „Nowego Dziennika” (syjonistycznej gazety w języku polskim). W 1941 r. przez ZSRR dotarł do Palestyny i osiadł w Tel Awiwie. Należał do grona założycieli izraelskiej gazety „Maariw”. Wchodził w skład zarządu Związku Pisarzy Hebrajskich, był sekretarzem i skarbnikiem hebrajskiego PEN Clubu. Podróże literackie były pasją Lazera i tematem wielu jego prac publicystycznych, część z nich poświęcona została spotkaniom z Markiem Chagallem, który obok Picassa był najwybitniejszym malarzem w swoim pokoleniu, przy czym, jak mawiał Lionello Venturi: „Picasso prezentuje tryumf inteligencji, Chagall chwałę serca”.  Książka obejmuje problemy polskiej literatury w Izraelu, dużo miejsca poświęcono utworowi Jerzego Ficowskiego „List do Marc Chagalla”, a także relacjom Chagalla z Izraelem i kulturą żydowską.


    The book presents the correspondence between David Lazer and Mark Chagall. David Lazer was from Krakow. He was the son of Simon Menachem Lazer, a Hebraist and an editor of Ha-Micpe. He was a graduate of the Jagiellonian University and an editor of Nowy Dziennik (a Polish-language Zionist newspaper). In 1941, he reached Palestine through the USSR and settled in Tel Aviv. He was one of the founders of the Israeli newspaper Maariw. He was a member of the board of the Union of Hebrew Writers, and the secretary and treasurer of the Hebrew PEN Club. Literary journeys were Lazer’s passion and the subject of many of his journalistic writings, some of which were devoted to meetings with Marc Chagall who, besides Picasso, was the most outstanding painter of his generation. As Lionello Venturi said, “Picasso presents the triumph of the intellect, Chagall the glory of the heart.” The book explores problems connected to Polish literature in Israel, with a large amount of attention devoted to Jerzy Ficowski’s poem titled “A Letter to Marc Chagall” as well as Chagall’s relations with Israel and Jewish culture.

     

  • E. Kossewska, Hebrajski przekład Mitologii. Listy Jana Parandowskiego, Dawida Lazera i Dawida Ben Guriona, „Pamiętnik Literacki” 2018, z. 2, s. 183–207

  • E. Kossewska, „I work for people who love…” David Lazar, Marc Chagall and the Jewish State, „The Jewish Quarterly Review” ( przyjęty do publikacji)

  • E. Kossewska, The Hebrew Translation of Mitologia (Mythology): The Correspondence of Jan Parandowski, David Lazer and David Ben Gurion, „Gal-ED” 2018, No. 28 (przyjęty do publikacji)

  • E. Kossewska, Literature and Memory: The Correspondence between Marc Chagall and David Lazer, „The Polish Review” (przyjęty do publikacji)

  • E. Kossewska, Djuknai - Dawid Lazer. Korespondencja i publicystyka, ( monografia, 420 stron, przygotowana do druku)

Inne wybrane publikacje:

  • Brzemię pamięci. Współczesne stosunki polsko – izraelskie, pod red. Elżbiety Kossewskiej, Warszawa 2009

  • E. Kossewska, A Polish Cactus on Israeli Soil: Immigrant, Adaptation, 1956 – 1959, „Gal – Ed“ , 2014 no 24, pp 117 - 151

  • E. Kossewska,>> Zużyty komunizm i apostaci<<. Ignacy Iserles i jego izraelska odnowa, “Dzieje Najnowsze“”, 2012, nr 2, s. 125 – 152

  • E. Kossewska, >>Mi - nituts mizbahot el ha – cijonut<< be iton Mapam ba – safa ha polanit ( „ Od Nowa), 1958 – 1965 (From Iconoclasm to Zionism: The Polish Language Mapam Party Periodical „Od Nowa“, 1958 – 1965), „Kesher“ 2012, Vol 43, pp 74-87. (in Hebrew)

  • E. Kossewska, >> Nowiny<< ( Hadashot): ha – klita ha – leshonit shel Yehudei Polin be – Israel ( Nowiny. Absorpcja językowa polskich Żydów w Izraelu ( „ Nowiny“ - Hadaszot Linguistic Absorption of Polish Jews in Israel), ”Israel. Studies in Zionism and the State of Israel: History, Society, Culture” 2010, no. 17, pp 167 – 190. (in Hebrew)

  • E. Kossewska, >> Tasbikh eshet Lot<< shel ha – aliyah ha – polanit le – habit le akhor le – moreshet erets ha – motsa: ha – itonut be – polanit be ashur ha – rishon we – kraw ha – safa szedaakh (The >>Lot‘s Wife Complex<< – The Polish aliyah looking back at the heritage of the old country: Polish language press in Israel in the first decade of the State of Israel and in the waning of the language wars) ”Kiwunim Hadaszim” 2010, no. 22, pp. 193–207 (in Hebrew)

  • E. Kossewska, Mapai and the Polish-language Press in Israel: The Brief Life of Kurier, ”Gal-Ed”, 2011, no 23 , pp 77 – 95

  • E. Kossewska, Books and Politics. On Polish – Israeli Commercial and Diplomatic Relations ( 1948 – 1958), „ The Polish Review“ 2015, vol 4, pp. 67-80

X